Âlemlerin Rabbi olan Allah, bütün kâinatı ve insanlığı kendisine kulluk etmekle mükellef kılmıştır. Zerreden kürreye yaratılmış ne varsa, Cenâb-ı Hakk'ı hamd ile tesbih etmektedir. Nitekim Rabbimiz Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri şöyle buyuruyor:
“Yedi gök, yer ve bunların içinde bulunanlar Allah’ı tesbih ederler. Hiçbir şey yoktur ki Onu hamd ile tesbih etmesin. Ancak siz onların tesbihlerini anlayamazsınız.”[1]
Bu hakikat bize gösteriyor ki kâinatta yaratılmış hiçbir varlık, Allahü Teâlâ'nın zikrinden ve tesbihinden hâli değildir. Yerdeki küçücük bir çakıl taşından göklerdeki yıldızlara kadar her şey, kendisine mahsus bir lisan ve ahenk içerisinde Rabbini tesbih etmekte, Ona hamd etmektedir. Öyle ki kâinatın her zerresi, kendi hâl diliyle Cenâb-ı Hakk'ın varlığına, birliğine ve azametine şahitlik etmektedir.
Mevlânâ Hazretleri de bu hakikate işaret ederek şöyle buyurmuştur:
“Seherlerde göklerden inen Allah'ı anma sesini bir işitsen, vallahi yatağında duramazsın.”
Demek ki bütün kâinat, aşk ve muhabbetle Allahü Teâlâ'yı zikretmektedir. Ancak insanoğlunun nefsi, hevâ ve hevesleri, gafleti ve mânevî perdeleri bu hakikati idrak etmesine mâni olmaktadır. Kul, imanında yakîn mertebesine doğru ilerleyip gaflet perdelerinden sıyrıldıkça, yaratılmış her varlığın kendisine mahsus bir lisanla Cenâb-ı Hakk'ı tesbih ettiğinin şuuruna ermeye başlar. Rabbim bizleri de kâinatın bu ilâhî zikrini idrak edebilen kullarından eylesin.
Allahü Teâlâ Hazretleri, kul ile kendisi arasındaki yakınlığı ve duanın ehemmiyetini beyan ederek şöyle buyuruyor:
“Kullarım, Beni senden sorarlarsa, (bilsinler ki) gerçekten Ben (onlara çok) yakınım. Bana dua edince, dua edenin duasına cevap veririm.”[2]
Ne yazık ki bizler, çoğu zaman Cenâb-ı Hakk'ı yalnızca dara düştüğümüzde hatırlıyor, sıkıntıya uğradığımızda ellerimizi Ona açıyoruz. Hâlbuki kulluk, yalnızca darlık ve musibet zamanlarında Rabbine yönelmekten ibaret değildir. Kul, bollukta da darlıkta da, sevinçte de kederde de Rabbini hatırında tutmalı; her hâlinde Ona dua ve niyazda bulunmalıdır.
Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm şöyle buyurmuştur:
“Sıkıntılı ve ızdıraplı anlarda duasının Allah tarafından kabul edilmesi her kimi sevindirirse bolluk ve rahat zamanlarında duasını çoğaltsın.” [3]
İşte mü’minin kulluk şuuruyla yaşaması da buna bağlıdır. Kul, yalnızca ihtiyaç duyduğu zaman değil, her an Rabbine muhtaç olduğunun idrakinde olmalıdır. Allahü Teâlâ'nın kendisine şah damarından daha yakın olduğunu, her hâlini bildiğini ve her an Onun kudret ve tasarrufu altında bulunduğunu idrak ettiği ölçüde kulluk şuuruna erişir. Dua, işte bu idrakle kulun Rabbine yönelişi; iltica ise bütün acziyetini ve fakrını bilerek Onun rahmetine sığınmasıdır.
Rabbim bizleri, yalnızca darlıkta değil, bollukta da kendisini zikreden; her nefeste Ona yönelen ve dua ile iltica şuurunu hayatının merkezine yerleştiren kullarından eylesin.
Yapmış olduğumuz bütün ibadetlerin ve hayırların neticesi, aslında yine kendimize dönmektedir. Kulun yaptığı hiçbir amel karşılıksız kalmaz; dua da böyledir. Bu hususta İhyâü Ulûmi’d-Dîn’de şöyle bir kayıt yer almaktadır:
“Bir kimse ömrü boyunca ellerini açıp dua edecek olsa, vefatından sonra da kendisine dua edilir. Şayet hayattayken bin kişiye dua etmişse, vefatından sonra geride kalanların dokuz yüzü onun için dua etse, yüz kişinin duası eksik kalmış olur. Allahu Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, o kulun yaptığı duaların karşılığını zayi etmez. Eksik kalan bu yüz duanın yapılmasına vesile olacak kullar yaratır ve onun arkasından dua ettirir.”
Rabbimiz Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, kulun yaptığı hiçbir hayrı zayi etmez. Kul ne kadar dua eder, ne kadar hayırda bulunur ve ne kadar iyilikte bulunursa bunların karşılığını yine kendisi görür. Dolayısıyla yapılan her amel, bir şekilde insanın kendi amel defterine ve mânevî hayatına geri dönmektedir.
Peki, duanın kıblesi neresidir?
Dua ederken ellerin semaya doğru kaldırılması, duanın semaya yönelişini ifade eden bir edeptir. Duada müstahap olan, elleri göğüs hizasına kadar kaldırmaktır.
Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'ın dua esnasında ellerini koltuk altları görünecek kadar yukarı kaldırdığı zamanlar da olmuştur. Ancak bu, bilhassa şiddetli sıkıntı ve ihtiyaç hâllerinde, yağmur duası gibi özel durumlarda gerçekleşmiştir. Nitekim Resûlullah Efendimiz, yağmur duası esnasında ellerini çok yukarı kaldırmıştır. [4]
Bunun dışındaki olağan dua hâllerinde ise ellerini daha mutedil bir şekilde, göğüs hizasına yakın kaldırmıştır. Böylece Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, ümmetine duanın yalnızca sözlerden ibaret olmadığını; kendine mahsus bir edebi, tevazuu ve kulluk şuuru bulunduğunu da göstermiştir.
Dua ve İlticanın Rahmet Kapılarına Açılan Yönü
Bâyezîd-i Bistâmî Hazretleri şöyle bir hâlini anlatır:
“Hava çok soğuktu. Dua etmek üzere ellerimi kaldırdım. Soğuğun şiddetinden dolayı ellerimden birini indirmek zorunda kaldım. Diğer elimle Allah'a yalvarıp yakarmaya devam ettim.
O gece uyuduğumda rüyamda gördüm ki sağ elimin içi nur ve rahmetle dolmuş, sol elimin içi ise kapkara olmuştu.
Bunun üzerine, ‘Yâ Rabbi! Bunun hikmeti nedir?’ diye sordum.
Bana latif bir ses şöyle hitap etti:
‘Ancak ve ancak Bize açılan ellere rahmetimizle muamele ederiz.’”
Bâyezîd-i Bistâmî Hazretleri bu hâlden anladı ki Allahü Teâlâ'ya iltica eden, ellerini Ona açarak niyazda bulunan kullar, Onun rahmetine yönelmiş kimselerdir.
Rabbimiz Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, kullarının kendisine yönelmesini, dua ve niyazda bulunmasını ister. Zira dua, kulun Rabbine olan ihtiyacını, acziyetini ve fakrını itiraf etmesidir. Cenâb-ı Hakk'ın dualara icabeti de Onun rahmetinin ve kullarına olan lütfunun bir tecellisidir.
Şeytan-ı aleyhillâne ise insanı bu iltica ve kulluk hâlinden uzaklaştırmak için her taraftan kuşatmaya çalışacağını ifade etmiştir. Nitekim Kur'ân-ı Kerîm'de şeytanın şu sözü nakledilir:
“Sonra elbette onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından sokulacağım. Sen de onların çoğunu şükredenlerden bulamayacaksın.” [5]
Ancak meşâyih-i kiram bu âyet-i kerîmenin mânevî işaretine dikkat çekerek şöyle buyurmuşlardır:
“Allahu Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, şeytan-ı aleyhillâneye iki cepheyi unutturdu. Birisi yukarısı, diğeri ise aşağısıdır.”
Fahreddin Razi Hazretleri, tefsirinde şunu nakleder:
Melekler şeytanın bu kararlığı karşısında insana acıdılar, “Şeytan dört cihetten insanı kuşatmışken bu insan şeytandan nasıl kurtulabilir?” dediler.
Cenab-ı Hak onlara şöyle dedi:
“Alt ve üst olmak üzere iki cihet kaldı. Eğer insan hudu’ ile ellerini kaldırır Benden isterse veya huşu’ ile başını secdeye vardırırsa, yetmiş senenin günahını ondan affederim.” [6]
Yani kul, secdeye kapanarak alnını yere koyduğunda Rabbine en yakın olduğu hâllerden birine erişir. Ellerini semaya kaldırarak dua ettiğinde ise bütün acziyet ve fakrıyla Allahü Teâlâ'ya yönelir. Şeytanın dört taraftan vesvese vererek kuşatmaya çalıştığı insana, secdenin ve duanın kazandırdığı bu kulluk şuuru büyük bir mânevî sığınaktır.
Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm şöyle buyurmuştur:
“Kulun Rabbine en yakın olduğu hâl secde hâlidir. Öyleyse secdede duayı çok yapın!” [7]
Öyleyse mü’min, secdenin kıymetini bilmeli; Rabbine en yakın olduğu bu müstesna vakitleri dua, istiğfar ve niyazla değerlendirmelidir. Ellerini Ona açmalı, alnını secdeye koymalı ve hiçbir zaman Rabbinden yüz çevirmemelidir.
Rabbim bizlere, hakkıyla kendisini zikretmeyi, her hâlimizde Ona iltica etmeyi, secdelerin ve duaların mânevî feyzinden istifade etmeyi nasip ve müyesser eylesin. Âmin.
Duanın Âdâbı ve Sünnet-i Seniyye'ye Uygun Dua Etmek
Dua ederken de dikkat edilmesi gereken birtakım usul ve edepler vardır. Kul, Rabbine yönelirken duaya nasıl başlayacağını, hangi edep üzere niyazda bulunacağını bilmelidir. Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'ın sünnet-i seniyyelerinde duanın başlangıcına ve tertibine dair bizlere yol gösteren pek çok örnek bulunmaktadır.
Duanın besmele-i şerife ile başlaması güzel bir edeptir. Bununla birlikte Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, duanın öncelikle Allahü Teâlâ'ya hamd ve senâ ile başlaması, ardından kendisine salâtüselâm getirilmesi gerektiğini bildirmiştir. Nitekim şöyle buyurmuştur:
“Sizden biriniz dua edeceği zaman önce Yüce Rabbine hamd ve övgü ile başlasın, sonra Peygamber'e salât getirsin, ardından dilediğini istesin.” [8]
Öyleyse duaya başlarken evvela besmele-i şerife ile Allahü Teâlâ'nın mübarek ismini anmalı, ardından Rabbimize hamdüsenâda bulunmalı, Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâm getirmeli ve bundan sonra dilek ve niyazlarımızı arz etmeliyiz.
Dua edeceğiniz zaman, Tevbe Suresi'nin 128 ve 129. âyet-i kerîmelerini okuyarak Rabbimize yönelmeniz güzel bir edeptir. Hani, “Legad câeküm rasûlüm min enfüsiküm...” diye başlayan âyet-i kerîmeler vardır ya; işte bu âyetleri okuyarak Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a olan muhabbetimizi ve bağlılığımızı da ifade etmiş oluruz.
Ardından: “Subhâne Rabbiyel Aliyyil A'lel Vehhâb” diyerek Rabbimizi tesbih ve tenzih ederiz. Bu ifade, Seleme bin Ekva (ra) Hazretleri tarafından Resûlullah Efendimizin dua başlangıcında okuduğu bir tesbih olarak rivayet edilmiştir.
Seleme bin Ekva (ra) Hazretleri;
“Resulullah'ın bir duaya başladığını her duyduğumda, duaya ‘Sübhâne Rabbiyel Aliyyil A'lel Vehhâb’ diyerek başladığını işittim.”[9]
Böylece kul, duasına Allahü Teâlâ'yı tesbih ve tenzih ederek başlar; ardından hamdüsenâda bulunur, Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâm getirir ve gönlündeki dilekleri Rabbine arz eder.
Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, dua esnasında hamdüsenâ ve salâtüselâmın önemini bir başka hadîs-i şerîfte de şöyle bildirmiştir:
Mescid-i Nebevî'de bir kimse namaz kıldıktan sonra ellerini açarak doğrudan dua etmeye başladı. Bunun üzerine Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, duanın usulüne dikkat çekerek şöyle buyurdu:
“Bu kimse acele etti. Sizden biriniz dua edeceği zaman önce Rabbine hamd ve senâda bulunsun, ardından Peygamber'e salâtüselâm getirsin. Sonra dilediği şekilde dua etsin.”[10]
“İki salâtüselâmın arasında yapılan dua reddolunmaz.”[11]
Dua Esnasında Salâtüselâm Getirmenin Fazileti
Kul, Rabbinden bir istekte bulunurken gönlündeki arzu ve niyazlarını Ona arz etmeli, duasını salâtüselâmla süslemelidir. Özellikle büyük istek ve arzularla ellerini semaya kaldırdığı zaman, Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâm getirerek duasına devam edebilir:
“Es-salâtü ve's-selâmü aleyke yâ Seyyidenâ ve Senedenâ ve Mevlânâ Muhammedin sallallâhu aleyhi ve sellem.”
Üstadımız Abdullah Baba Hazretleri de dua ve niyazlarında Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a çokça salâtüselâm getirirlerdi. Şu mübarek ifadeleri de sıkça kullanırlardı:
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Resûlallah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Habîballah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Halîlallah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Safiyyallah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Nebiyallah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Hayra Halkillah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Nûra Arşillah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Emîne Vahyillah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Men Zeyyenehullah!
Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Men Şerrefehullah!
İşte Üstadımız Abdullah Baba Hazretleri, bu şekilde Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a muhabbet ve hürmetlerini ifade eder, dualarını salâtüselâmla süslerlerdi.
Nitekim Resûlullah Efendimiz'e salâtüselâm getirmenin fazileti hakkında sahih hadisler bulunmaktadır. Salâtüselâm, Allahü Teâlâ'nın emriyle yerine getirilen mühim bir ibadet olduğu gibi, mü’minin Peygamber Efendimiz'e olan sevgisinin ve bağlılığının da bir nişanesidir.
Bu hususta Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'ın, Übey b. Kâ'b (ra) Hazretleri ile arasında geçen şu hadise de çok manidardır.
Übey b. Kâ'b (ra) Hazretleri şöyle anlatır:
“Resûlullah Efendimiz'e, ‘Yâ Resûlallah! Sana çokça salâtüselâm getiriyorum. Dualarımın ne kadarını sana salâtüselâma ayırayım?’ diye sordum.
Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, ‘Dilediğin kadar.’ buyurdu.
‘Dörtte birini ayırayım mı?’ dedim.
‘Dilediğin kadar. Artırırsan senin için daha hayırlıdır.’ buyurdu.
‘Yarısını ayırayım mı?’ dedim.
Yine aynı şekilde cevap verdi. Üçte ikisini ayırmayı teklif ettiğimde de artırmamın benim için daha hayırlı olacağını bildirdi.
Bunun üzerine, ‘Yâ Resûlallah! Öyleyse dualarımın tamamını sana salâtüselâma ayırayım mı?’ diye sordum.
Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm:
‘O takdirde üzüntü ve sıkıntıların giderilir, günahların bağışlanır.’.”[12]
Böyle yaparsanız; Allahü Teâlâ isteğiniz ne varsa onu size nasip eder. Korktuğunuz ne varsa ondan da sizi muhafaza eder. Belki, istemiş olduğunuz şeyler sizin hakkınızda hayırlı değildir. Ancak Bana getirmiş olduğunuz salâtüselâmlar muhakkak hayır olarak size dönecektir.” Buyurmuşlardır.
Onun için dua ederken istek ve arzularınızı Rabbimize arz edin, dualarınızı Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâmla süsleyin.
Mesela:
“Yâ Rabbi! Bana hayırlı ve bereketli rızıklar ihsan eyle. Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Resûlallah!”
“Yâ Rabbi! Bana hayırlı, imanlı ve salih evlatlar nasip eyle. Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Habîballah!”
Böylece hem Rabbimizden hayırlı olanı istemiş hem de duamızı Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâmla süslemiş oluruz.
Rabbim bizleri, Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a çokça salâtüselâm getiren, Onun sünnetine bağlı kalan ve muhabbetinden nasiptar olan kullarından eylesin.
Namaz Sonrası Tesbihatın Hikmeti ve Şeytanın Vesvesesinden Korunmak
Şeytan-ı aleyhillâne, insanı Allahü Teâlâ'nın zikrinden ve duasından uzaklaştırmak için sürekli gayret gösterir. Kulun Rabbine yönelmesini, namazından sonra tesbihatla meşgul olmasını ve dua ederek niyazda bulunmasını istemez. Bunun için de türlü vesveselerle insanın zihnini meşgul eder.
Hâlbuki namaz, kulun Rabbine yöneldiği en mühim ibadetlerden biridir. Namazın ardından yapılan tesbihat ise bu kulluk hâlinin devamıdır. Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, namaz sonrasında okunacak tesbihatın faziletini şöyle bildirmiştir:
“Kim her namazın ardından otuz üç defa Sübhânallah, otuz üç defa Elhamdülillah, otuz üç defa Allahu Ekber derse bunların tamamı doksan dokuz eder. Yüzüncüsünde de ‘Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîkeleh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr’ derse, günahları deniz köpüğü kadar bile olsa bağışlanır.”[13]
Peki, namazın ardından yapılan bu tesbihatın başka hangi hikmetleri vardır?
İmam-ı Rabbânî Hazretleri'nin bu husustaki açıklamalarına göre, tesbihatın her birinin ayrı bir mânevî manası ve hikmeti bulunmaktadır.
Kul, “Sübhânallah” dediğinde Cenâb-ı Hakk'ı bütün noksan sıfatlardan tenzih etmiş olur. Bir bakıma şöyle niyaz eder:
“Yâ Rabbi! Seni her türlü noksanlıktan tenzih ederim. Kıldığım namaz, Senin ulûhiyetine ve azametine layık bir ibadet olmaktan uzaktır. İbadetimdeki eksiklikleri affeyle, dergâh-ı izzetinden kabul buyur.”
“Sübhânallah dediğiniz zaman kılmış olduğunuz namazların içindeki eksikler tamam olur.
“Elhamdülillah” dediğinde ise kendisine namaz kılmayı, ibadet etmeyi ve Rabbine kullukta bulunmayı nasip eden Allahü Teâlâ'ya hamd ve şükreder. Kendisine Peygamber Efendimizin ve ashâb-ı kirâmın yolunda ibadet etme imkânı bahşedildiği için Rabbine şükreder.
“Allahu Ekber” dediğinde de Allahü Teâlâ'nın bütün yüceliklerin fevkinde olduğunu, Onun azametini hiçbir sözün ve hiçbir övgünün hakkıyla ifade edemeyeceğini ikrar eder. Böylece kul, kendi ibadetinin büyüklüğüne değil, Rabbimizin sonsuz azametine nazar eder.
İmam-ı Rabbânî Hazretleri, Mektûbât'ında bu tesbihatın hikmetini şöyle açıklar: Namazın ardından yapılan tesbih ve tekbirler, kulun namazında meydana gelen eksiklikleri telafi etme niyetini ifade eder. Kul, ibadetini Allahü Teâlâ'nın azametine layık şekilde yerine getiremediğinin farkındadır. Bu sebeple tesbih ve tekbirle Rabbini tenzih ve takdis eder; hamd ile de kendisine ibadet etme imkânı bahşeden Allah'a şükreder. Böylece kul, ibadetinin kabulünü kendi ameline değil, Cenâb-ı Hakk'ın lütuf ve keremine bağlamış olur. [14]
Şeytan-ı aleyhillâne, kulun bu tesbihatı tamamlamasına dahi engel olmaya çalışır. Namazdan sonra insanın zihnine dünya işlerini, günlük meşguliyetlerini ve yapılması gereken işleri getirerek onu zikirden uzaklaştırmak ister.
Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, şeytanın bu vesvesesine dikkat çekerek şöyle buyurmuştur:
“Şeytan, sizden birinin namazını bitirmeden önce yanına gelir ve ona daha önce hatırında olmayan bir ihtiyacını hatırlatır. Böylece kişi namazını bitirir de tesbihatını yapmadan kalkıp gider.”[15]
Onun için şeytanın vesvesesine kulak vermeyeceğiz. Namazımızı kıldıktan sonra hemen dünya meşguliyetlerine yönelmeyecek, tesbihatımızı tamamlayacak, Rabbimizi zikretmeye devam edeceğiz.
Allahu Zülcelâl ve Tekaddes Hazretlerinin zikrinden bir an dahi gafil olmamaya gayret edeceğiz. Ellerimizi açacak, Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm'a salâtüselâm getirecek ve ardından Rabbimize niyazda bulunacağız:
“Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Resûlallah! Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Habîballah! Essalâtü ve'sselâmü aleyke yâ Halîlallah!”
Ardından:
“Yâ Rabbi! Dergâh-ı izzetinden bizlere hayırlar ihsan eyle. İbadetlerimizi kabul buyur. Kusurlarımızı affeyle. Bizleri zikrinden, şükründen ve güzel kulluğundan ayırma.”
Rabbim bizleri, namazını huşû ile kılan, namazının ardından zikrini ve tesbihatını ihmal etmeyen, her anını Allahü Teâlâ'yı anarak değerlendiren kullarından eylesin.
Esmâü'l Hüsnâ ile Dua: Rabbimizin Güzel İsimleriyle İltica
İbnül Arabi Hazretleri, “Allahu Teâlâ Zülcelal Hazretlerinin isimleriyle ve ayet-i kerimelerle Allah'a iltica etmeniz, fazilet bakımının çok yüce olmakla birlikte bu marifete dâhil olur. Allahu Teâlâ Zülcelal Hazretleri bu manada kuluna büyük rahmetler bahşeder.” buyuruyor Nitekim Rabbimiz Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, Kur'ân-ı Kerîm'de:
“En güzel isimler Allah'ındır. O hâlde O'na o güzel isimlerle dua edin.”[16] buyuruyor.
Öyleyse kul, Rabbine dua ederken Onun esmâ-i hüsnâsını vesile edinmeli, istediği şeyin mahiyetine uygun olarak Cenâb-ı Hakk'ın güzel isimleriyle niyazda bulunmalıdır.
Mesela:
İşte kulun, esmâ-i hüsnâ ile Rabbine yönelmesi, Kur'ân-ı Kerîm'in bildirdiği dua edebinin bir gereğidir. Çünkü her bir ilâhî isim, Cenâb-ı Hakk'ın kemâl sıfatlarından bir mânâya işaret eder. Kul da ihtiyacını o ismin ifade ettiği mânâya uygun şekilde Rabbine arz eder.
İmam Kurtubî Hazretleri, A'râf Suresi'nin 180. ayetini tefsir ederken bu hususu şöyle açıklar: Allah'ın isimleriyle dua etmek, her bir ismi zikrederek o ismin ifade ettiği mânâya uygun bir istekte bulunmaktır. Mesela, “Yâ Rahîm, bana merhamet eyle; Yâ Rezzâk, bana rızık ihsan eyle; Yâ Tevvâb, tövbemi kabul buyur.” şeklinde dua edilir.
Öyleyse dua ederken yalnızca ne istediğimize değil, kime yöneldiğimize de dikkat etmeliyiz. Rabbimizin sonsuz rahmetini, mağfiretini, keremini ve ihsanını düşünerek Onun güzel isimleriyle niyazda bulunmalıyız ki bu şekilde dua etmek, Allahu Zülcelal Hazretlerinin hoşuna gidiyor.
Rabbim bizleri, esmâ-i hüsnâsının mânâlarını idrak eden, her hâlinde Ona iltica eden ve dualarını ihlâs ile yapan kullarından eylesin.
Mûsâ Aleyhisselâm, döneminde yaşandığı nakledilen ibretlik bir kıssa vardır.
Bir gün Allahu Zülcelâl ve Tekaddes Hazretleri, Mûsâ Aleyhisselâm’a şöyle vahyeder:
“Ey Mûsâ! Kavmine söyle: Aranızda Bana çok isyan eden, günahları sebebiyle beldeye sıkıntı veren bir kulum var. O kul, aranızdan ayrılsın ve bu beldeyi terk etsin!”
Mûsâ Aleyhisselâm kavminin yanına dönerek Allahü Teâlâ’nın emrini tebliğ eder. Günahkâr kul, sözü edilen kişinin kendisi olduğunu anlar. Bunun üzerine eşyalarını toplayıp beldeden ayrılmak üzere yola koyulur. Şehirden çıkarken kalbi mahzun bir hâlde ellerini semaya açar ve Rabbine şöyle yalvarır:
“Ey Âlemlerin Rabbi olan Allah’ım! Ben biliyorum ki Sen Settâr’sın. Ayıpları örten Sensin. Benim ayıplarım, Senin setrinin yanında ne hükmündedir? Sen Gaffâr’sın; günahları çokça bağışlayan Sensin. Benim günahlarım, Senin mağfiretinin yanında nedir ki? Yâ Rabbi! Senin rahmetin gazabını geçmiştir. Senin sonsuz rahmetinin karşısında benim günahlarımın ne hükmü olabilir?”
Bu samimi yakarışın ardından Allahü Teâlâ, Mûsâ Aleyhisselâm’a yeniden vahyeder:
“Ey Mûsâ! O kuluma söyle, gitmesin; bulunduğu yerde kalsın. Çünkü o, Beni isimlerim ve sıfatlarımla tanıyan bir kuldur.”
Bu kıssadan anlıyoruz ki kul, Rabbine dua ederken Onun güzel isimlerini ve sıfatlarını bilmeli; günahlarının büyüklüğüne değil, Allahü Teâlâ’nın rahmetinin ve mağfiretinin genişliğine yönelmelidir. Elbette bu hâl, günahları hafife almak, tövbe ve istiğfarı terk etmek değildir. Bilakis kul, kusurunu bilmeli, istiğfar-ı şerifelerle Rabbine yönelmeli ve Onun rahmetinden asla ümidini kesmemelidir.
Bir başka kıssada ise Mûsâ Aleyhisselâm, ellerini semaya kaldırmış, büyük bir iştiyakla “Yâ Rabbi! Şunu ver…” diye sürekli dua eden bir adam görür. Adamın bu içten yakarışını gören Mûsâ Aleyhisselâm’ın gönlü yumuşar ve kendi kendine şöyle der:
“Ah, elimde imkânım olsa da şu kulunun istediklerini hemen versem!”
Bunun üzerine Allahü Teâlâ, Mûsâ Aleyhisselâm’a şöyle vahyeder:
“Ey Mûsâ! Ben kullarıma senden çok daha merhametliyim. Elbette ona da istediğini vereceğim. Ancak onun çok sayıda koyunu var; aklı ve fikri bütünüyle koyunlarında. Diliyle Bana dua ediyor fakat gönlünü koyunlarıyla meşgul ediyor. Bir türlü kalbiyle Bana yönelmiyor.”
İşte bu kıssa, duada yalnızca dilin değil, kalbin de Allahü Teâlâ’ya yönelmesinin önemini anlatır. Kul, ellerini semaya kaldırıp Rabbinden bir şeyler isterken gönlünü başka meşguliyetlere esir etmemelidir. Zira duanın özü, kalbin Allah’a iltica etmesidir.
Öyleyse evvela gönlümüzde Allahu Zülcelâl Hazretlerine yer açacağız. Dilimiz istiğfar ve zikirle meşgul olurken kalbimiz de Ona yönelmelidir. İstiğfar edecek, Rabbimizin güzel isimleriyle Ona yalvaracak ve bütün hâlimizle Ona muhtaç olduğumuzu idrak edeceğiz.
Helâl Lokmanın Duanın Kabulüne Tesiri
Zalim Haccâc’ı biliyorsunuz. Emevî döneminin meşhur zalim valilerindendir. Onun döneminde, ellerini semaya açtıklarında duaları hemen kabul edilen salih bir topluluk varmış. Halk arasında, “Hangi zalim başa geçerse geçsin, bu topluluk beddua ettiği zaman Allah o zalimi helâk eder.” diye konuşulurmuş.
Bu durum Haccâc’ın kulağına gider. Haccâc kurnazca gülerek: “Ben bu işin sırrını biliyorum. Gidin, o âlimleri ve salih zatları bana getirin.” der.
Salih zatlar huzuruna getirildiğinde Haccâc gayet hürmetkâr davranır. Onlara:
“Size güzel bir ziyafet vermek istiyorum.” diyerek kendi sofrasına davet eder. Sofraya da haram yollardan elde ettiği mallarla hazırlanmış yemekleri koydurur.
Yemekler yenilip sofradan kalkıldıktan sonra Haccâc alaycı bir tavırla onlara dönerek şöyle der:
“Hani sizin dualarınız çok makbulmüş? Beddua ettiğiniz zalim hemen helâk olurmuş ya! Haydi, şimdi bana da beddua edin de göreyim bakalım dualarınız nasıl kabul oluyor!”
Salih zatlar birbirlerine bakarak şu cevabı verirler:
“Artık beddua etsek de faydası yok! Çünkü az önce senin haram lokmanı yedik.”
İşte Haccâc’ın, “Ben bu işin sırrını biliyorum.” demesinin sebebi de budur.
Nitekim Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, haram lokmanın duanın kabulüne engel olabileceğini bildirmek üzere şöyle buyurmuştur:
“...Hâlbuki onun yediği haram, içtiği haram, giydiği haramdır ve haramla beslenmiştir. Böyle birinin duası nasıl kabul edilir?”[17]
Efendimiz Aleyhissalâtü Vesselâm, dua eden kimsenin aceleci davranmaması gerektiğini de şöyle bildirmiştir:
“Sizden biriniz, ‘Dua ettim fakat duam kabul olunmadı.’ demediği sürece duasına icabet edilir.”[18]
Allahü Teâlâ kulunun duasına bazen hemen karşılık verir, bazen dilediği şeyi daha hayırlı bir vakte erteler. Bazen duası sebebiyle bir belayı üzerinden uzaklaştırır, bazen de duasının sevabını ahireti için saklar.
Nitekim hadis-i şeriflerde, günah veya sıla-i rahmi kesme talebi içermeyen duaların karşılıksız kalmayacağı; Allahü Teâlâ’nın kuluna dilediğini vereceği yahut onun üzerinden benzer bir kötülüğü uzaklaştıracağı bildirilmiştir. Diğer rivayetlerde ise duanın karşılığının ahiret için saklanmasından da söz edilir. [19]
Onun için duadan ümidimizi kesmeyeceğiz. Helâl lokmaya dikkat edecek, istiğfar-ı şerifelerimizi artıracak ve Rabbimize dua etmeye devam edeceğiz.
Duanın Ahiretteki Karşılığı ve Allah’ın Rahmetinden Ümit Kesmemek
Yarın mahşer yerine varıldığında, Cennet-i Âlâ’da kulun nimetleri kendisine gösterilecek. Şunlar namazlarının karşılığı, şunlar oruçlarının karşılığı, şunlar zekâtlarının karşılığı, şunlar da sadakalarının karşılığı denilecek. Bütün bunlar tek tek sayılacak.
Ardından, “Bir de karşılıksız olanları getirin!” denilecek.
Öyle nimetler getirilecek ki kul hayretler içerisinde kalacak. “Bunlar nasıl nimetler? Nelerin karşılığı?” diye soracak.
Kendisine şöyle denilecek:
“Dünyada yaptığın, fakat kabul olmadığını düşündüğün duaların yok mu? İşte bunlar, o dualarının karşılığıdır.”
Bunun üzerine kul şöyle diyecek:
“Yâ Rabbi! Keşke dünyada dualarımın hiçbirini kabul etmeseydin de hepsinin karşılığını ahirete bıraksaydın!”
İşte kul, dünyada karşılıksız kaldığını zannettiği dualarının ahirette ne büyük nimetlere vesile olduğunu o zaman anlayacak.
Rabbim inşallah kendisini anlamayı ve idrak etmeyi hepimize nasip ve müyesser eylesin. Çok dua edin. Allahu Teâlâ Zülcelâl Hazretlerine iltica edin. Duadan hiçbir zaman vazgeçmeyin.
Mevlânâ Hazretlerinin, oğlunun kabri başında yaptığı dua da Allahü Teâlâ’nın rahmetinden ümit kesilmemesi gerektiğini gösteren ibretli bir menkıbe olarak nakledilir.
Mevlânâ Hazretleri, oğlunun kabrine gelir, ellerini açarak şöyle dua eder:
“Ey Âlemlerin Rabbi olan Allah’ım! Eğer Senin dergâh-ı izzetine yalnızca rahmetine mazhar olanlar gelip büyük nimetlere kavuşacaklarsa, mücrimler ve günahkârlar hangi kapıya gitsinler Allah’ım? Nereye sığınsınlar? Kendilerini nasıl kurtarsınlar yâ Rabbi?”
Mevlânâ Hazretlerinin bu yakarışının ardından Şems-i Tebrîzî Hazretlerinin manen zuhur ettiği ve şöyle buyurduğu nakledilir:
“Senin hürmetine oğlunu bağışladım. Onunla helâlleştim.”
Mevlânâ Hazretleri, o esnada kabrin Cennet bahçelerinden bir bahçeye dönüştüğünü ifade eder.
Rabbim bizlere de güzel hâllerle, iman selâmetiyle ahirete varmayı nasip ve müyesser eylesin. Allah hepimizden razı olsun.
Cumanız ve geceniz mübarek olsun.
[1] İsrâ Suresi, 44
[2] Bakara Suresi, 186
[3] Tirmizî, Deavât, 9
[4] Buhârî, İstiskā, 22; Müslim, Salâtü’l-İstiskā
[5] A'râf Suresi, 17
[6] bk. Mefatih, ilgili ayetin tefsiri
[7] Müslim, Salât, 215
[8] Tirmizî, Deavât, 66; Ebû Dâvûd, Salât, 358
[9] Müsned-i Ahmed, hadis no. 16548. Taberânî, el-Mu'cemü'l-Kebîr, 7/20, hadis no. 6253.
[10] Ebû Dâvûd, Salât: 358 (No: 1481)
[11] Kadı İyaz, eş-Şifâ
[12] Tirmizî, Deavât, 357; hadis no. 2457.
[13] Müslim, Mesâcid, 146
[14] İmam-ı Rabbânî, Mektûbât, I, 304. Mektup
[15] Ebû Dâvûd, Edeb, 88; hadis no. 5065
[16] A'râf Suresi, 180
[17] Müslim, Zekât, 65.
[18] Buhârî, Deavât, 22; Müslim, Zikir ve Dua, 90-91.
[19] Tirmizî, Deavât, 115; 3573.
.jpg)
.jpg)
.png)
.png)
.png)
.png)
.png)
