Orucun bozulmasi konusunda hata; abdest sirasinda agzini çalkalarken istegi disinda bogazina su kaçmasi örneginde oldugu gibi, orucu bozan fiilin orucu bozma kastina dayali olmayarak meydana gelmesidir. Orucu bozan fiilin hataen yapilmasi orucu bozar ve yalnizca kazayi gerektirir.
Hataen bogaza su kaçmasi, oruçlu bulunuldugu hatirda degilken meydana gelirse, unutarak yapilmis hükmünü alir ve oruç bozulmaz (el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 222). Bir sahabî Resûlullah’a (s.a.s.), “Ey Allah’in Resulü! Oruçlu iken unutarak yiyip içtim. Orucum bozuldu mu?” diye sormus. Resûlullah (s.a.s.) da, “(Hayir bozulmadi) Allah seni yedirip içirdi.” (Ebû Dâvûd, Savm 39) cevabini vermistir.
Safii mezhebine göre ise; abdest veya gusül alirken agiz ve buruna az miktarda alinan su, elde olmayarak bogazdan inerse oruç bozulmaz. Ancak serinlemek veya suyla oynamak ya da abdest ve gusülde gereginden fazla abartili bir sekilde agza ve buruna su almak gibi mesru olmayan bir sebeple su bogazdan asagi inerse oruç bozulur. Çünkü bu durumda oruçlu kisi kendisine emredilmeyen bir isi yapmistir (Sirbînî, Mugni’l-muhtâc, I, 629-630).

Bogaza su kaçirmadan agzi su ile çalkalamak orucu bozmadigi gibi dis firçalamakla da oruç bozulmaz (el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 220). Bununla birlikte, dis macununun veya suyun bogaza kaçmasi hâlinde oruç bozulur. Orucun bozulma ihtimali dikkate alinarak, dislerin imsakten önce ve iftardan sonra firçalanmasi, oruçluyken firçalanacaksa macun kullanilmamasi uygun olur.

Deri üzerindeki gözenekler ve deri altindaki kilcal damarlar yoluyla vücuda sürülen yag, merhem ve benzeri seyler emilerek kana karismaktadir. Ancak cildin bu emisi, çok az ve yavas olmaktadir. Diger taraftan bu islem, yeme içme anlamina da gelmemektedir. Bu itibarla, deri üzerine sürülen merhem, yapistirilan ilaçli bantlar orucu bozmaz (DIYK 22. 09. 2005 tarihli karar; bkz. Mergînânî, el-Hidâye, II, 263-264; Kâsânî, Bedâî’, II, 98; Ibn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, III, 366, 367).

Böbrek yetmezligi hastalarina uygulanan diyaliz, periton diyalizi, hemodiyaliz olmak üzere iki çesittir.
Periton diyalizi, karin bosluguna verilen özel bir solüsyon araciligi ile hastanin kendi karin zari kullanilarak kanin zararli maddelerden arindirilmasi ve sivi dengesinin saglanmasi islemidir. Hemodiyaliz ise, kanin vücut disinda bir makine yardimi ile temizlenip vücuda geri verilmesi islemidir. Kan bir igne araciligi ile hastanin kolundan alinir. Hemodiyaliz makinasi, diyalizör denen bir filtreden kani sürekli geçirerek zararli maddeleri ve fazla suyu filtre eder. Filtre edilen temiz kan ikinci bir igne ile hastanin damarina geri verilir. Bu islem yapilirken bazen, gida içerikli sivi verilmesi gerekmektedir.
Buna göre hastaya herhangi bir sivi maddesi verilmeden gerçeklestirilen hemodiyalizde oruç bozulmaz. Diger diyaliz çesitlerinde ise, vücuda gida içerikli sivi verildigi için oruç bozulur (DIYK 22. 09. 2005 tarihli karar; bkz. Mergînânî, el-Hidâye, II, 263-264; Kâsânî, Bedâî’, II, 98).

Nikotin bandi orucu bozmaz. Kural olarak orucu bozan seyler, vücuda normal yollarla giren maddeler ve cinsel iliskidir. Vücuda sürülen yag, merhem gibi maddeler, deri üzerindeki gözenekler ve deri altindaki kilcal damarlar yoluyla emilerek kana karismaktadir. Ancak cildin bu emisi, çok az ve yavas olmaktadir. Diger taraftan bu islem yeme, içme ve beslenme anlamina da gelmemektedir (Bak. Mergînânî, el-Hidâye, II, 263-264; Kâsânî, Bedâî’, II, 98; Ibn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, III, 366-367).

Orucun temel unsuru, yeme, içme ve cinsel iliskiden uzak durmak, nefsi bunlardan mahrum birakmak oldugu için, oruçlu iken bunlar ve bu anlama gelecek davranislar orucu bozar. Yemek ve içmek, yenilip içilmesi mûtat olan her seyi kapsami içine alir. Sigara, nargile gibi keyif veren tütün kökenli dumanli maddeler ile uyusturucular ve tiryakilik geregi alinan tüm maddeler oruç yasaklari kapsamina girer (Ibn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, III, 386-387). Her ne sebeple olursa olsun, agizdan alinan ilaçlar da ayni hükme tabidir.

Oruçlu olan kimse orucu bozacak seylerden kaçindigi gibi orucun sevabini azaltacak süpheli durumlardan da kaçinmalidir. Ramazanda oruçlu oldugunu bile bile cinsel iliskide bulunmakla oruç bozulur, hem kaza ve hem de keffâret gerekir (Buhârî, Savm, 30).
Eslerin birbirlerini öpmeleri veya sarilmalariyla oruçlari bozulmaz. Ancak bu durumda bosalma meydana gelirse oruç bozulur ve güne gün kaza gerekir (Merginânî, el-Hidâye, II, 256).

Oruçlu iken rüyada ihtilam olmak orucu bozmaz, gusletmeyi geciktirerek cünüp olarak sabahlamak da oruca bir zarar vermez (el-Fetâva’l-Hindiyye, I, 220). Ancak guslü sabah namazi vaktinin çikmasina kadar ertelemek günahtir. Çünkü bu durumda namaz terk edilmis olur (Ibn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, III, 372). Nitekim Hz. Peygamberin (s.a.s.) Ramazanda imsaktan sonra sabah namazi vakti içinde yikandiklari bilinmektedir (Buhârî, Savm, 25).

Agiz ve burundan alinip mideye ulasan her sey orucu bozar. Bu itibarla, agiz kokusunu önlemek veya dis agrisini gidermek maksadi ile agza sikilan sprey ve benzeri maddeler yutulur da mideye ulasirsa orucu bozar, yutulmazsa bozmaz.
Günümüzde üretilen sakizlarda, agizda çözülen katki maddeleri bulundugundan, ne kadar dikkat edilirse edilsin bunlarin yutulmasindan kaçinmak mümkün degildir. Bu sebeple bu tür sakiz çignemek orucu bozar (Ibn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, III, 395, 396). Öte yandan, hangi sakizin orucu bozmayan türden oldugu bilinemeyeceginden oruçlu iken sakiz çignemekten sakinilmalidir.

Ramazan orucu:
-Eger Kasten (amden) yenilir/içilirse ve niyeti de imsakdan önce yapildi ise Keffaret ve kaza gerekir.
-Eger Hataen (tam farkinda olmadan) yenir/içilirse oruca devam edilir ve ilerde gününe gün kaza edilir. Örnek; abdest alirken yanlislikla bogaza su kaçmasi gibi.
-Eger Unutarak (nisyanen) yenilir/içilirse oruca devam edilir. Keffaret de, kaza da gerekmez.
-Ramazan disinda tutulan hiçbir oruca, kasten, yenilmesi/içilmesi halinde asla keffaret gerekmez.
-Hiçbir oruç unutularak yeme/içmeyle bozulmaz. (Kaza orucu da bozulmaz)
-Eger kaza orucunun bozuldugu zannedilip yiyilip, içilirse veya ay hali olunursa veya kasten bozulursa yeniden gününe gün sayisinca kaza edilir.
Kazaya kaza eklenerek bir günlük kaza, ikiye,üçe... çikmaz.

Ramazan’da orucunu tutamayan baska günlerde kaza eder. Kaza edebilecek birinin *fidye* vermesi gerekmez. Verirse sadakaya dönüsür. Ancak bundan sonraki hayatinin hiçbir döneminde oruç tutamayacak olanin eger maddi durumu müsaitse hergün için bir fidye (bir fitre miktaridir) fakirlere verir. Bu fidyeyi Ramazandan sonra da verebilir. Durumu iyi degilse fidye vermez. Ilerde zengin olursa o zaman öder. Eger maddi durumu iyilesmez de fidye ödeyemeden vefat ederse bundan sorumlu da tutulmaz. Böyle kisi elinden geldigince Allah'a (cc) dua ve istigfar eder.

Bozmalidir. Ay hali (hayiz) olanin iftar vaktine kadar oruçlu gibi hareket ederek yiyip-içmemesi dogru degildir. Bu bütün oruç çesitleri için geçerlidir. Namaz ibadetinde de durum aynidir. Namazda birisinin abdesti bozulsa namaza devam edemez. Gider abdest alir ve namazi kilar. Oruç tutarken ayhali olan hanimda birseyler yer ve temizlenince ilerde orucunu kaza eder.
Tam tersi olsa ay hali günün ortasinda kesilse bir sey yememeye çalismalidir. Yesede bir sey gerekmez. O günün de orucunu kaza eder.

Ramazan orucuna niyeti kalben yapmak kafidir. Sahura kalkmak da bir niyettir. Dil ile söylemek daha faziletlidir. Ramazan orucunun her gününe ayri ayri niyet etmek farzdir. Yarin ki orucun niyeti, günesin batmasiyla baslar kaba kusluga yani yaklasik öglen namazina bir saat kalincaya kadar devam eder. Tabi ki imsaktan bu vakte kadar yeme-içme vs. olmamalidir. Aksam namazi vaktinden önce ve kaba kusluktan sonra Ramazan orucuna niyet geçerli olmaz. Niyetin en güzeli; “niyet ettim yarinki Ramazan-i Serif orucunu tutmaya“ demektir.
Teravih namazina tek niyet yeterlidir. Selamlardan sonra yeme, içme veya konusma gibi hareketler olmadikça 20 rekata bir niyet kafidir.Bütün namazlara niyette rekat sayisini söylemek gerekmez.

Kendiliginden kusmakla oruç bozulmaz. Ancak kisinin kendi istegi ve müdahalesiyle meydana gelen kusma, ”agiz dolusu” olmasi hâlinde, orucu bozar.

Teravih ve vitir namazinin vakti, yatsi namazinin vaktidir. Ancak hem Teravih hem de vitir namazi, yatsi namazinin farzindan sonra kilinir. Bu itibarla yatsi namazinin farzini kilmadan vitir ve Teravih namazi kilinir ise vitir ve Teravihin yeniden kilinmasi gerekir. Eger vakit çikmis ise; Teravihin kazasi gerekmez, vitrin kazasi gerekir (Ibn Hümam, Fethu'l-Kadir, I, 469; Kasani, Bedaiu's-sanai', I, 290).

Yolculuk, hastalik, ileri derecede yaslilik gibi mesru bir mazerete dayali olarak bozulan orucun, sadece kaza edilmesi gerekir. Ayrica, kasit olmaksizin yemek-içmek; beslenme amaci ve anlami tasimayan, yenilip içilmesi mutat olmayan veya insan tabiatinin meyletmedigi seylerin yenilip içilmesi orucu bozar ve sadece kazasini gerektirir. Ramazanda bir mazeret olmaksizin tutulmayan oruçlar, gününe gün kaza edilir. Ancak mazeretsiz olarak Ramazan orucunu tutmamak büyük günah olup, ayrica bundan dolayi tövbe ve istigfarda bulunmak gerekir. Ramazan ayi günahlarin affi için bir firsattir. Diger günlerde tutulan oruç, kiymet itibariyle Ramazanda tutulan orucun yerini tutamaz.

Imsak vakti ezan ile degil, tan yerinin agarmasi ile baslar. Bu sebeple ezan okunsun okunmasin imsak vaktinin baslamasi ile yeme içmeye son vermek gerekir. Ezanin imsak vaktinden önce okunmasi, ezanla birlikte oruca baslamayi zorunlu kilmadigi gibi, ezanin geç okunmasi hâlinde de imsak vaktinin girmesinden sonra yiyip içmek mübah olmaz.

Orucun bozulmasi konusunda hata; abdest sirasinda agzini çalkalarken istegi disinda bogazina su kaçmasi örneginde oldugu gibi, orucu bozan fiilin orucu bozma kastina dayali olmayarak meydana gelmesidir. Orucu bozan fiilin hataen yapilmasi orucu bozar ve yalnizca kazayi gerektirir. Hataen bogaza su kaçmasi, oruçlu bulunuldugu hatirda degilken meydana gelirse, unutarak yapilmis hükmünü alir ve oruç bozulmaz.
Bir sahabi Resûlullah'a (sav);
“Ey Allah'in Resulü! Oruçlu iken unutarak yiyip içtim. Orucum bozuldu mu?” diye sormus. Resulullah (s.a.s.) da, “(Hayir bozulmadi) sana Allah yedirip içirdi.”(EbûDâvûd, Savm 39) cevabini vermistir. Sâfiî mezhebine göre orucu bozan bir isi; gerek hataen, gerek unutarak yapmakla oruç bozulmaz.

Islam dini, kisileri, güçleri nispetinde sorumlu tutmus, güçlerini asan veya sikintiya yol açan durumlarda kolaylastirici hükümler getirmistir. Asagidaki mazeretlere sahip kimselerin Ramazanda oruç tutmakla yükümlü olmayip daha sonra kaza etmelerine veya yerine fidye vermelerine ruhsat taninmistir:

a) Yolculuk:
Yolculuk, Ramazan ayinda oruç tutmamak için ruhsat olarak kabul edilmistir. Yolculuk esnasinda tutulmayan oruçlar, daha sonra kaza edilir. Kur'an'da "Ey inananlar! Oruç sizden öncekilere farz kilindigi gibi, Allâh'a karsi gelmekten sakinasiniz diye, size de sayili günlerde farz kilindi. Içinizden hasta olan veya yolculukta bulunan, tutamadigi günler sayisinca diger günlerde tutar. Oruca gücü yetmeyenler, bir düskünü doyuracak kadar fidye verir. Kim gönülden iyilik yaparsa, o iyilik kendisinedir. Eger bilirseniz, oruç tutmaniz sizin için daha iyidir." buyurulmaktadir. (Bakara, 2/183-184). Geceden oruç tutmaya niyetlenip de gündüzleyin yolculuga çikmak zorunda olan kimse yolculukta zorluk çekerse, daha sonra kaza etmek üzere orucunu bozabilir. Ancak orucunu tamamlamasi daha uygundur. Hz. Peygamber, Mekke'nin fethi için sefere çiktiginda oruçlu iken, Kedîd denilen yere varinca orucunu bozmustur. (Buharî, "Savm", 34; Müslim, "Siyam", 15) Bu uygulama, sefere çikinca orucun bozulabilecegini göstermektedir.

b) Hastalik:
Oruç tuttugu zaman, hastaliginin artmasindan veya uzamasindan endise edilen kimse ile, hastaligi sebebiyle oruç tutmakta zorlanan kisilerin Ramazan ayinda oruç tutmayip, iyilestikten sonra bunlari kaza etmelerine izin verilmistir. Yukarida zikredilen âyet buna isaret etmektedir. Uzman bir hekim tarafindan oruç tutmasi hâlinde hasta olacagi bildirilen kimse de hasta hükmündedir.

c) Hamilelik ve çocuk emzirme:
Oruç tutmalari kendilerine veya çocuklarina zarar vermesi hâlinde, hamile kadinlar oruçlarini tutmayabilirler. Emzikli kadinlar da, sütlerinin kesilmesi ve çocuklarinin zarar görebilecegi durumlarda oruç tutmayabilirler. Hz. Peygamber buna müsaade etmistir (Nesâî, "Siyam", 50-51).

d) Zor ve mesakkatli islerde çalismak:
Oruç tuttugu takdirde sagligina bir zarar gelmesinden korkan kimse, orucunu tutmayabilir. Bu durumda olanlar, izinli oldugu günler veya uygun zamanlarda tutamadiklari oruçlari kaza ederler. Bir zorunluluk olarak, agir islerde çalismak zorunda olan kisiler oruçlu olarak çalistiklari takdirde sagliklari risk altinda kalacaksa, Ramazan ayinda tutamadiklari oruçlarini uygun bir zamanda kaza ederler.

e) Yaslilik:
Oruç tutamayacak kadar yasli olan kimseler, oruç yerine fidye verebilirler. Bakara sûresinin 184. âyetinde, bu sekilde olup da oruca güç yetiremeyenlerin, oruç tutmayip fidye vermeleri gerektigi hükme baglanmistir. Iyilesme umudu olmayan hastalar da ayni hükme tabidir.

Niyet, ibadetlerin kabulünün ön sartidir. Niyetsiz yapilan amel ibadet degeri kazanmaz. Niyetin asil gerçeklestigi yer kalptir. Bu da yapilacak ibadete baslama sirasinda o ibadetin bilincinde olmakla gerçeklesir. Niyetin dil ile söylenmesi, kalben yapilan niyetin disa vurulmasindan ibaret olup, menduptur. Buna göre her ibadette oldugu gibi oruçta da kalben niyet etmek yeterlidir. Oruç için niyetin vakti, aksam namazi vaktinin girmesiyle birlikte baslar. Oruç için sahura kalkilmasi fiili bir niyettir. Kisi sahura kalkmamis olsa bile sabah bu bilinç içinde ise niyetli sayilir. Ramazan orucu ile günü belirlenmis adak orucu ve nafile oruçlarda niyet etme zamani, ögle namazina yaklasik bir saat kalana kadar devam eder. Bunlarin disindaki, kefaret, kaza, günü belirlenmemis adak oruçlarinda ise ”imsak”tan önce niyet edilmesi gerekir.

Hz. Peygamber (s.a.s.), kadinlarin mescide gelebileceklerini, ancak evdeki ibadetlerinin daha üstün oldugunu çesitli vesilelerle dile getirmis ve söyle buyurmustur: “Kadinlarin mescidlere gitmesine engel olmayin. Fakat evleri onlar için daha hayirlidir" (Müslim, “Salat", 134-137).

Hz. Peygamber, mescide gitmelerine izin verdigi, hatta tesvik ettigi (Buhari, “Ideyn", 15-21; Müslim, “Salatü'l-'ideyn", 1-3, 10-12). kadinlarin, dikkat çekecek sekilde giyinmelerini (Müslim, “Libas", 34) ve koku sürünmelerini yasaklamis ve söyle buyurmustur: “Kadinlar cemaate katilmak istedikleri zaman, koku sürünmesinler" (Müslim, “Salat", 141-142).

Kadinlar için farz namazlari evlerinde kilmalari daha faziletli ise de, camide münferit olarak veya cemaatle kilmalarinda bir sakinca yoktur. Ancak güvenlik sorunu varsa veya fitne söz konusu ise ihtiyatli olunmalidir. Nitekim geçmis kaynaklarda konu tartisilirken bu merkezde ele alinmistir (Bkz. Zeyla'i, Tebyinü'l-Hakaik, Kahire, 1313, I, 139, 168; Ibn Nüceym, el-Bahru'r-raik, Daru'l-Marife, Beyrut, ts. , I, 380).

Cemaatle kilinmasi maruf ve meshur bir uygulama olan Teravih namazinda, fitneye neden olacak herhangi bir durum olmamasi halinde cemaat tercih edilebilir.

Teravih namazi Ramazan ayina ait bir sünnetidir, oruçla dogrudan iliskisi yoktur. Bu nedenle, mazeretli ya da mazeretsiz oruç tutmayan kisiler için de Teravih namazi kilmak sünnet-i müekkededir (Tahtavi, Hasiye ala Meraki'l-Felah, 227).

Unutarak yemek, içmek orucu bozmaz. Peygamber Efendimiz, ”Bir kimse oruçlu oldugunu unutarak yer, içerse orucunu tamamlasin, bozmasin. Çünkü onu, Allâh yedirmis, içirmistir” buyurmustur (Buhari, ”Savm”, 26). Unutarak yiyen içen kisi, oruçlu oldugunu hatirlarsa hemen agzindakileri çikarip agzini yikar ve orucuna devam eder Oruçlu oldugunu hatirladiktan sonra yeme-içmeye devam eden kisinin orucu bozulur, kaza edilmesi gerekir.

Akilli, ergenlik çagina ulasmis ve oruç tutmasina engel bir mazereti olmayan her Müslüman'in Ramazan orucunu tutmasi farzdir.