Bildiğim kadarıyla Müslümanların başına gelen sıkıntılar iki sebepten kaynaklanabilir. Birincisi, Rabbimizin kullarını imtihan etmesidir. İkincisi ise işlediğimiz günahların ve yaptığımız hataların dünyadaki bir karşılığı, yani cezası olabilir. Başıma gelen sıkıntıların bir imtihan mı, yoksa günahlarımın bir karşılığı ve cezası mı olduğunu anlayabilir miyim? Eğer bunu anlamak mümkünse, nasıl anlayabilirim? Bu soruyu sormaktaki gayem şudur: Eğer yaşadığım sıkıntı Rabbimizin bir imtihanı ise sabretmek, dua etmek ve Rabbimize sığınmaktan başka çarem olmadığını düşünüyorum. Fakat eğer bu sıkıntılar yaptığım bir hatanın veya günahın karşılığı ise, hatamı fark edip ondan dönmek ve tövbe etmek istiyorum. Cevabınız için şimdiden teşekkür ederim. Üstadımız Hacı Abdullah Baba Hazretlerinin (ks) himmet ve nazarlarının üzerinizde olması için dua ederim.

İslami düşünce sisteminde dünya hayatı, bireyin imanını ve sabrını kanıtladığı çok yönlü bir imtihan alanı olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda karşılaşılan sıkıntılar, kulun manevi olgunluğunu artırmaya yönelik bir imtihan olduğu gibi, bazen işlenen hata ve günahların dünyevi bir karşılığı veya günahlara kefaret vesilesi olarak da telakki edilmektedir.

Allah-ü Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“… Sizi biraz korku, biraz açlık ve mallardan, canlardan, ürünlerden eksiltmekle sınarız. Sabredenleri müjdele!”[1]

Peygamber Efendimiz (sav) bir hadis-i şerifinde şöyle buyurmuştur:

"Allah, hayrını dilediği (değer verdiği) kulunu musibetlerle imtihan eder."[2]

Öte yandan Kur’ân-ı Kerîm’de, bazı musibetlerin doğrudan insanın kendi irâdî fiillerinin ve yanlış tercihlerinin bir sonucu olduğuna da işaret edilmektedir:

“Başınıza gelen herhangi bir musibet, kendi ellerinizle işledikleriniz yüzündendir. (Bununla beraber) Allah çoğunu affeder.” [3] 

Şunu da belirtmek gerekir ki sıkıntının sebebi ister günahların cezası isterse imtihan olsun, aslında her iki durum da mü’min için birer rahmettir. Çünkü Peygamber Efendimiz (sav), Allah-ü Teâlâ'nın değer verdiği kulunu musibetlerle imtihan ettiğini ve bu musibetlerin, kulun hatalarının ve günahlarının affına vesile olabileceğini bildirmiştir.

Sıkıntının imtihandan mı yoksa cezadan mı geldiğini bilmek aslında sonucu ve takınacağımız manevi tavrı değiştirmez. Kul her iki durumda da aynı duruşu sergilemeli; tövbe-istiğfara sarılmalı, Allah’a sığınmalı ve dua etmelidir. İstiğfar edildiğinde Allah rahmet, inam ve ihsan kapılarını açar ve bu tövbe her iki durumu da kapsayarak sıkıntıların aşılmasına vesile olur.

Nuh Aleyhisselam kavmine şöyle seslenmiştir:

"Rabbinizden bağışlanma dileyin (istiğfar edin, tövbe edin); çünkü O, çok bağışlayıcıdır. (Böyle yapın ki) üzerinize gökten bol bol yağmur indirsin (yursili-semâe aleykum midrârâ), size mallar ve oğullar vererek yardım etsin, size bahçeler var etsin, sizin için nehirler akıtsın."[4]

Cennet Mekân Üstadımız Abdullah Baba (ks) Hazretleri bu konuda şöyle buyurmuştur:

“Eğer kendi hayatınızda bizzat bir şey yaptıysanız ve bunun neticesinde başınıza bir sıkıntı geliyorsa, bu durum yaptığınız hataların ve günahların bir neticesidir; belalardandır.

Eğer sizin görünürde hiçbir şey yapmadığınız, hiçbir kusurunuz olmadığı hâlde birilerinin iftiraları, haksızlıkları veya çeşitli musibetler başınıza geliyorsa, bu durum doğrudan bir sınanmadan, yani imtihandan kaynaklanmaktadır.”

Mâneviyat büyükleri, lehlerinde veya aleyhlerinde görünen her olayın, Allah-ü Teâlâ tarafından imanlarının ve teslimiyetlerinin sınanması için yaratıldığını bilirler. Bu sebeple, başlarına gelen ve zahiren olumsuz görünen olayların bile âhiretleri açısından hayırlı sonuçlar doğurabileceğini düşünerek teslimiyet ve tevekküllerini bozmazlar.

Belâ ve musibetlerin mü’min açısından taşıdığı hikmeti daha iyi anlayabilmek için İmam Gazzâlî Hazretlerinin bu konudaki değerlendirmesine de bakmak gerekir. Belâ ve musibetler, kul sabır gösterdiği takdirde ya günahların bağışlanmasına ya da hayır ve ecirlere vesile olur. İmam Gazzâlî Hazretleri, bu hususu üç farklı durum üzerinden açıklamaktadır:

1. Münafığın başına gelen musibet ve hastalıklar: Münafık, başına gelen sıkıntıya sabretmeyip şikâyet ettiği için bu musibetler onun hakkında bir ceza anlamı taşır.
2. Mü’minin başına gelen hastalık ve musibetler: Mü’min, başına gelen sıkıntıların Allah-ü Teâlâ'nın takdiri olduğunu bilerek sabreder. Bu sabrı sebebiyle sıkıntıları, günahlarına kefaret olur ve onun için rahmete dönüşür.
3. Şükür ve rıza hâlindeki olgun mü’minlerin hastalık ve sıkıntıları: Onlar, belâ ve musibet zamanlarında dahi Allah-ü Teâlâ'ya hamd ve şükür hâlini muhafaza ederler. Bu sebeple başlarına gelen sıkıntılar, yalnızca günahlarına kefaret olmakla kalmaz; aynı zamanda Allah katındaki derecelerinin yükselmesine de vesile olur.

Öyleyse mü’min için asıl mesele, başına gelen sıkıntının “imtihan mı, ceza mı?” olduğunu kesin olarak tespit etmekten ziyade, o sıkıntı karşısında nasıl bir tavır takınacağıdır. Günahı varsa tövbe ve istiğfar etmeli, bir imtihan ise sabretmeli, her iki durumda da Allah-ü Teâlâ'ya sığınmalı ve Ondan yardım istemelidir. Çünkü kul, belâ ve musibet karşısında sabır, tövbe, dua ve teslimiyet gösterdiğinde, zahiren sıkıntı olarak görünen hâl onun için mağfirete, rahmete, ecir ve mânevî derecesinin yükselmesine vesile olur.

Şu husus da unutulmamalıdır:

Başına bir dert veya sıkıntı geldiğinde kulun "Ya Rabbi, sana şükürler olsun!" demesi uygun değildir. Zira bu, o sıkıntı için teşekkür etmek ve dertlerin devamını istemek anlamına gelebilir. Bunun yerine sıkıntı anında "Ya Rabbi, hamd olsun!" diyerek hamd edilmeli; şükür ise verilen bolluk, ferahlık ve nimet zamanlarında yapılmalıdır.

Konuyla İlgili Benzer Sorular:

Başımıza gelen her şey bizim için en hayırlı mıdır, yoksa tedbirsizlik ve günahlarımız sebebiyle daha az hayırlı olan da gelebilir mi?

Maneviyat büyükleri neden sıkıntı ve imtihanlarla karşılaşır?

İllet, Gıllet, Zillet Ne Demektir?

[1] Bakara Suresi  155

[2] Buhârî, Merdâ 1

[3] Şûrâ Suresi 30. Ayet

[4] Nuh Suresi 10-12. Ayetler: